Szkolenie wstępne w dziedzinie BHP: instruktaż ogólny

with Brak komentarzy

Co to za szkolenie? Jak długo trwa? Kto może je przeprowadzać? I czy ktoś może być zwolniony z udziału w tym szkoleniu? Poznaj odpowiedzi!

Prowadząca szkolenie BHP i słuchacze

Wstęp

Szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy dzielą się następująco (§6 [1]):

  • Szkolenie wstępne, które składa się z dwóch części:
    • instruktaż ogólny,
    • instruktaż stanowiskowy.
  • Szkolenie okresowe.

 

Wbrew powszechnemu przekonaniu, te dwa rodzaje szkoleń więcej dzieli niż łączy. Nie każdy też zdaje sobie sprawę z tego, że prowadzenie szkoleń wstępnych należy do obowiązków pracownika służby BHP, natomiast okresowych już absolutnie nie. 

 

W tym artykule omawiam temat instruktażu ogólnego. Artykuł o instruktażu stanowiskowym znajdziesz tutaj: Szkolenie wstępne w dziedzinie BHP: instruktaż stanowiskowy

 

Jeżeli natomiast interesuje Cię tematyka szkoleń okresowych w dziedzinie BHP, to zapraszam Cię do lektury tych artykułów:

 

 

Zachęcam Cię też do zainteresowania się moim nowym produktem „Przewodnik po szkoleniach BHP”. Będzie to swoisty kursoprzewodnik o tym jak przygotować się do prowadzenia szkoleń okresowych w dziedzinie BHP. Zapisz się na listę zainteresowanych, aby nie przegapić premiery i skorzystać z najlepszej ceny!

 

Przewodnik po szkoleniach BHP - baner z informacją i linkiem do zapisu na listę zainteresowanych

Po co przeprowadza się instruktaż ogólny

Instruktaż ogólny, jak sama nazwa wskazuje, ma zapoznać pracownika z podstawowymi przepisami BHP. Zarówno tymi ogólnie obowiązującymi, wynikającymi z Kodeksu pracy, jak i swoistymi dla konkretnego zakładu. Trzeba przekazać pracownikom zagadnienia określone w układach zbiorowych pracy lub w regulaminach pracy, z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązującymi w danym zakładzie pracy, a także z zasadami udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku.

Instruktaż ogólny – ile trwa i jaką ma formę?

Instruktaż ogólny trwa minimum 3 godziny, liczony w godzinach lekcyjnych, trwających 45 minut, a zatem 2 godziny 15 minut. Podkreślam, że jest to czas minimalny i może być dowolnie wydłużony o tyle, aby przekazać pracownikom niezbędną wiedzę ogólną z zakresu BHP.

Instruktaż ogólny – jak sama nazwa wskazuje – ma formę instruktażu [1]. W nowelizacji rozporządzenia [3] znajdziemy pełną definicję tej formy szkolenia. Brzmi ona następująco:

 

Instruktaż to forma szkolenia o czasie trwania nie krótszym niż 2 godziny lekcyjne, umożliwiająca uzyskanie, aktualizowanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności dotyczących wykonywania pracy i zachowania się w zakładzie pracy w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.

Kto musi przechodzić instruktaż ogólny

Instruktaż ogólny zawsze musi zostać przeprowadzony przed dopuszczeniem do wykonywania pracy. Muszą go przejść osoby wymienione w § 10 ust. 1 rozporządzenia [4], czyli:

  • nowo zatrudnieni pracownicy,
  • studenci odbywający u pracodawcy praktykę studencką oraz
  • uczniowie odbywający praktyczną naukę zawodu.

Zwolnienie ze szkolenia wstępnego

Zgodnie z art. 2373 § 2 Kodeksu pracy [5], przeprowadzenie szkolenia wstępnego (w tym instruktażu ogólnego) nie jest konieczne w sytuacji, gdy pracownik podejmuje pracę na tym samym stanowisku, na którym pracował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym pracodawcą kolejnej umowy o pracę. 

Przykładowo, pracownik ma umowę o pracę na czas określony, która kończy się np. 30 września. 1 października podpisuje kolejną umowę o pracę z tym samym pracodawcą i na tym samym stanowisku. Pomimo zawarcia nowej umowy, nie ma ani jednego dnia przerwy w zatrudnieniu, a zatem nie trzeba powtarzać szkolenia wstępnego.

 

Jeżeli nastąpi przerwa w zatrudnieniu, nawet krótka, konieczne będzie ponowne przeprowadzenie szkolenia wstępnego.

Przykładowo, pracownikowi skończyła się umowa 30 września, a kolejną podpisał 2 października. To tylko jeden dzień przerwy, ale szkolenie wstępne trzeba przeprowadzić.

Kto może prowadzić instruktaż ogólny

Instruktaż ogólny, w zależności od sytuacji, może być przeprowadzony przez różne osoby. 

Instruktaż ogólny prowadzi:

  • Pracownik służby BHP u pracodawców, którzy utworzyli służbę BHP.
  • Osoba wykonująca u pracodawcy zadania służby BHP, jeżeli pracodawca nie ma obowiązku tworzenia służby BHP i powierza je pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy.
  • Pracodawca wykonujący zadania służby BHP, w przypadku, kiedy zatrudnia on do 10 pracowników albo do 50 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (art. 23711 § 1 [5]).
  • Pracownik wyznaczony przez pracodawcę posiadający zasób wiedzy i umiejętności zapewniający właściwą realizację programu instruktażu, mający aktualne zaświadczenie o ukończeniu wymaganego szkolenia w dziedzinie bhp – np. w przypadku braku pracownika służby BHP lub w zastępstwie.
  • Firma zewnętrzna, jeżeli pracodawca zatrudnia poniżej 100 pracowników i nie utworzył służby BHP, tylko korzysta w tym zakresie z usług firmy specjalistycznej.

Program instruktażu ogólnego

Instruktaż ogólny - program ramowy z rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP

Ramowy program instruktażu ogólnego określa rozporządzenie [1]. To jednak tylko baza i trzeba pamiętać, że zakład musi posiadać szczegółowy program instruktażu ogólnego. Jeśli nie wiesz, jak powinien on wyglądać, koniecznie zapisz się do mojego edukacyjnego newslettera. Po potwierdzeniu zapisu w mailu weryfikacyjnym, otrzymasz pakiet materiałów, gdzie jednym z nich jest właśnie przykładowy szczegółowy program instruktażu ogólnego. Możesz go zastosować w takiej formie, w jakiej go przygotowałam, albo wzbogacić (do czego bardzo Cię zachęcam) o dodatkowe informacje, które wynikają z wewnątrzzakładowych regulaminów, procedur i innych ustaleń. 

Dokumentacja

Przeprowadzenie instruktażu ogólnego musi być udokumentowane na karcie szkolenia wstępnego w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, której wzór określa rozporządzenie [4]. TUTAJ możesz sobie pobrać kartę w wersji edytowalnej.

Pytania Czytelników

Pytanie 1: „Czy szkolenie wstępne może trwać krócej niż czas wskazany w rozporządzeniu?”

Odpowiedź: Nie. O ile wydłużenie czasu szkolenia jest jak najbardziej możliwe i prawidłowe, o tyle nigdy nie wolno skracać czasu szkolenia o mniej, niż wymagane w rozporządzeniu minimum.

Pytanie 2: „Skończyłam studia w zakresie BHP. Chciałabym podjąć pracę w zawodzie behapowca. Czy będę mogła prowadzić szkolenia wstępne i okresowe?”

Odpowiedź: Po ukończeniu studiów, można od razu zostać zatrudnionym w służbie BHP, nawet jednoosobowej, i realizować wszystkie zadania służby BHP. Do tych obowiązków należy prowadzenie instruktaży ogólnych. Zatem jak najbardziej możesz je prowadzić.

Kwestia szkoleń okresowych jest o wiele bardziej złożona. Aby je prowadzić, należy mieć: „zasób wiedzy, doświadczenie zawodowe i przygotowanie dydaktyczne zapewniające właściwą realizację programów szkolenia”. Musisz samodzielnie ocenić, czy spełniasz te wymagania. Może Ci w tym pomóc mój webinar „Szkolenia BHP”. Bardzo szczegółowo omawiam tam ten temat, a w bonusie przekazuję komplet wymaganych prawem dokumentów. Naprawdę polecam!

Pytanie 3: „Czy można przeprowadzić instruktaż ogólny przed podpisaniem umowy o pracę?”

Odpowiedź: Nie. Pracodawca kieruje na szkolenie wstępne pracownika. Zatem musi zostać nawiązany stosunek pracy, aby było możliwe przeszkolenie. Ważne, aby przeszkolenie odbyło się przed dopuszczeniem pracownika do wykonywania pracy. Ponadto, zgodnie z z art. 2373 § 3 Kodeksu pracy [5], szkolenia BHP muszą odbywać się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. 

Pytanie 4: „Czy pracownik służby BHP musi przechodzić szkolenie wstępne?”

Odpowiedź: Tak. Przepisy nie wykluczają pracownika służby BHP z udziału ani w instruktażu ogólnym, ani stanowiskowym. Musi zostać przeszkolony jak każdy inny pracownik.

Pytanie 5: „Czy w przypadku przesunięcia pracownika na inne stanowisko, musi on ponownie przechodzić całe szkolenie wstępne?”

Odpowiedź: W takiej sytuacji konieczne będzie przeprowadzenie tylko instruktażu stanowiskowego. 

Pytanie 6: „Czy trzeba przeprowadzać szkolenie wstępne lub sam instruktaż ogólny osobom zatrudnionym na umowę zlecenie?”

Nie ma przepisu, który wprost nakazywałby kierowanie osób zatrudnionych w ramach umów cywilnoprawnych (czyli zlecenia lub o dzieło) na pełne szkolenie wstępne lub sam instruktaż ogólny. Trzeba więc uregulować tę kwestię w umowie między stronami.

Wiele zakładów jednak praktykuje kierowanie tych osób na instruktaż ogólny. Jest to korzystne dla obu stron, ponieważ zleceniodawca zapewnia przekazanie niezbędnej wiedzy o zagrożeniach, a zleceniobiorca zyskuje świadomość, która jest bardzo ważna, szczególnie w zakładach o wielu zagrożeniach czy wysokim ryzyku wypadków.

Przy podejmowaniu decyzji, należy zawsze rozważyć dany przypadek indywidualnie. Niektórzy zleceniobiorcy nawet nie pojawiają się w zakładzie. Wówczas kierowanie ich na instruktaż ogólny nie ma uzasadnienia. Jeżeli jednak, wykonywane zadania wiążą się z przebywaniem na hali i narażeniem na szereg zagrożeń, warto go przeprowadzić.

 

Podstawy prawne:

[1] Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Dz.U. 2004 nr 180 poz. 1860 z późniejszymi zmianami:

[2] Dz.U. 2005 nr 116 poz. 972

[3] Dz.U. 2007 nr 196 poz. 1420

[4] Dz.U. 2019 poz. 1099

[5] Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy Dz.U. 2019 poz. 1040

Follow Barbara Swoboda-Rozmus:

10 lat pracowałam w służbie BHP. Mam uprawnienia nauczyciela zawodu. Ale nie chcę uczyć w szkole według schematów. Chcę dzielić się z Wami moją wiedzą, po prostu, jak koleżanka po fachu.