Praca na wysokości

with Brak komentarzy

Praca na wysokości jest zaliczana ustawowo do prac szczególnie niebezpiecznych [1]. Jak powinna wyglądać jej organizacja, zabezpieczenie oraz jakie są formalności?

praca na wysokości

 

W ostatniej ankiecie Subskrybentów newslettera, dwoje Czytelników – Kasia i Piotr – poprosiło o materiał z zakresu prac na wysokości.

Kasia napisała: „Konkretnie, przy którym urządzeniu/ maszynie / rusztowaniu praca jest kwalifikowana jako praca na wysokości (definicja jest oczywista, natomiast jak to wygląda w praktyce) i jakie są wymogi, zarówno od strony technicznej (śoi, wyposażenie, atesty) jak i formalnej (wykaz prac szczególnie niebezpiecznych, poinformowanie o zagrożeniach, zebranie podpisów), jak uświadomić pracowników i zachęcić ich do zakładania śoi (m.in. kasku wchodząc na drabinę)”

 

Kiedy mamy do czynienia z pracą na wysokości

Każda praca, podczas której różnica poziomów między stanowiskiem a posadzką wynosi od 1 metra wzwyż, to praca na wysokości [2], np.: na rusztowaniach, konstrukcjach budowlanych, stropach, kominach, drabinach lub innych podwyższeniach itp.

Spod tej definicji ustawodawca wyłączył jednak kilka przypadków. Pracą na wysokości nie jest:

  • Praca powyżej 1 m od powierzchni posadzki, jeśli jest to miejsce jest osłonięte ze wszystkich stron pełnymi ścianami albo oszklonymi ścianami na wysokość 1,5 metra i wyżej.
  • Praca powyżej 1 m od powierzchni posadzki, jeśli jest to miejsce jest wyposażone w stabilne konstrukcje albo urządzenia, które są w stanie skutecznie ochronić pracownika przed wypadnięciem.

Podsumowując więc tę definicję, z pracą na wysokości mamy do czynienia wtedy, kiedy pracownik pracuje na powierzchni znajdującej się powyżej 1 metra od poziomu posadzki i miejsce to jest nieosłonięte i niezabezpieczone stałymi konstrukcjami, które zapobiegną przed wypadnięciem i upadkiem z wysokości. Jeżeli więc pracownik pracuje na urządzeniu, maszynie, rusztowaniu, które znajduję się powyżej 1 m od posadzki, to jest to praca na wysokości. Jeśli miejsce to jest zabezpieczone w jeden z opisanych powyżej sposobów, to nie będzie to praca na wysokości.

 

Wymóg dla powierzchni powyżej 1 m

Powierzchnie pracy oraz przejścia na poziomie powyżej 1 m od powierzchni posadzki lub ziemi, powinny być wyposażone w balustrady o konkretnej konstrukcji, mianowicie:

  • poręcze ochronne umieszczone na wysokości 1,1 metra wzwyż i
  • krawężniki o wysokości 15 centymetrów wzwyż oraz
  • pomiędzy poręczą i krawężnikiem, o których mowa powyżej, musi znajdować się poprzeczka lub inny element, który zapobiegnie wypadnięciu pracownika.

 

Organizacja pracy na wysokości

Ze względu na to, że jest to praca szczególnie niebezpieczna, podlega ona konkretnym zasadom jej organizacji. Cześć z nich została określona w przepisach i są to:

  • Wyznaczenie osób, które będą prowadziły bezpośredni nadzór nad pracami na wysokości.
  • Zapewnienie odpowiednich środków zabezpieczających.
  • Zapewnienie pracownikom instruktażu o konkretnych wymaganiach.

Poniżej omówię każdy z tych trzech elementów.

 

Nadzór

Zwróć uwagę, że nadzór musi być bezpośredni, a więc ciągły. Innymi słowy, jeśli osoba nadzorująca będzie musiała na chwilę oddalić się z miejsca wykonywania prac, to prace te powinny być wstrzymane. Kto może sprawować nadzór? Najlepiej osoba kierująca pracownikami, np. lider, brygadzista, w budownictwie osoba posiadająca uprawnienia do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych.

 

Środki zabezpieczające

Mogą to być zarówno środki organizacyjne, jak i techniczne, np.:

  • asekuracja przez innego pracownika,
  • bariery, osłony,
  • sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości,
  • oznakowanie i zabezpieczenie terenu prac.

 

Instruktaż

Instruktaż przed wykonywaniem prac szczególnie niebezpiecznych, w tym prac na wysokości, musi zawierać:

  • imienny podział pracy
  • kolejność wykonywania zadań
  • wymagania BHP przy poszczególnych czynnościach.

Znaczy to, że osoba udzielająca instruktażu musi określić odpowiednią kolejność wykonywania prac wraz z podaniem wymagań BHP podczas ich wykonywania. Musi również przypisać poszczególnym pracownikom które konkretnie zadania mają wykonać.

Oczywiście instruktaż musi być udokumentowany i podpisany. Uwaga: Forma dokumentu może być opracowana wewnątrzzakładowo. Nie prowadzi się go na karcie szkolenia wstępnego.

 

Jak ustalić konkretne wymagania do poszczególnych prac na wysokości

Zacznę od tego, że nadzór nad pracami na wysokości sprawują osoby kierujące pracownikami, a nie Behapowcy. Dlatego też, koniecznie należy włączyć te osoby w ustanowienie wewnątrzzakładowych instrukcjiprocedur dotyczących organizacji prac na wysokości. Przepisy nie są w stanie podać rozwiązań uniwersalnych. Dlatego też, w każdym zakładzie należy indywidualnie określić szczegółowe wymagania podczas prac na wysokości. W jaki sposób się do tego zabrać?

  1. Trzeba zastanowić się które prace spełniają wymagania opisane przeze mnie w pierwszym akapicie i sporządzić ich listę. Należy wziąć pod uwagę nie tylko prace wykonywane stale albo regularnie, ale też prace konserwacyjne i porządkowe.
  2. Kolejnym krokiem powinno być przeanalizowanie w których miejscach można wprowadzić środki, które umożliwiają wyłączenie tych prac z listy prac na wysokości. Koniecznie należy przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego, która pomoże to ocenić.
  3. Idąc dalej, trzeba zastanowić się jakie zabezpieczenia powinno zastosować się w poszczególnych pracach. Które są możliwe do zastosowania i oczywiście skuteczne. Pamiętaj, aby środki techniczne miały pierwszeństwo nad środkami ochrony indywidualnej.
  4. Jeśli ustalono jakie środki ochrony indywidualnej będą zastosowane, należy je zakupić i, zgodnie z zaleceniami producenta wskazanymi w instrukcji, należy poddawać je okresowym przeglądom.
  5. Listę prac należy okresowo weryfikować i aktualizować.
  6. Warto sukcesywnie wdrażać zabezpieczenia, o których napisałam w pierwszym akapicie, ponieważ będą eliminowały prace na wysokości. Takie postępowanie to bardzo dobra profilaktyka wypadkowa. Sugeruję, aby ustalić w tym zakresie cele lub zawrzeć je w zakładowym programie profilaktyki wypadkowej.

 

Kto może pracować na wysokości

Wymagania należy oczywiście ustalić wewnątrzzakładowo. Najlepiej zrobić to we wspomnianych już przeze mnie procedurach i/lub instrukcjach. Ale bezwzględnie muszą to być osoby, które:

  • ukończyły 18 lat,
  • mają zaświadczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na wysokości,
  • posiadają ważne szkolenie BHP (musi być przeprowadzane co najmniej raz w roku, ponieważ taką częstotliwość ustala prawo dla prac szczególnie niebezpiecznych [3],
  • zostali zapoznani z oceną ryzyka zawodowego podczas prac na wysokości,
  • zostali zapoznani z wewnątrzzakładowymi instrukcjami i/lub procedurami podczas prac na wysokości,
  • są wyposażeni w niezbędne środki ochrony indywidualnej oraz zostali przeszkoleni w zakresie ich prawidłowego stosowania.

 

Kiedy stosuje się środki ochrony indywidualnej podczas prac na wysokości

Podczas prac na wysokości należy stosować następujące środki ochrony indywidualnej:

  • hełm ochronny podczas między innymi:
    • prac budowlanych, zwłaszcza na rusztowaniach i w ich sąsiedztwie,
    • przy wznoszeniu i demontażu szalowania,
    • przy rozbiórkach obiektów budowlanych,
    • pracach montażowych i instalacyjnych,
    • pracach na: mostach, konstrukcjach stalowych, masztach, wieżach, stalowych konstrukcjach hydraulicznych itp.
  • środki ochrony przed upadkiem z wysokości podczas:
    • montażu elementów prefabrykowanych,
    • pracach na masztach, słupach,
    • pracach w kabinach wysokich dźwigów,
    • pracach w wysoko położonych kabinach urządzeń magazynowych,
    • pracach na wieżach wiertniczych, masztach, czworonogach i trójnogach,
    • pracach w szybach i kanałach ściekowych.

 

Rodzaje i wymagania środków ochrony przed upadkiem z wysokości

Indywidualne środki chroniące przed upadkiem z wysokości składają się z trzech grup środków:

  1. Uprzęże (szelki bezpieczeństwa),
  2. Podsystemy łącząco- amortyzujące,
  3. Punkty zakotwienia.

 

Uprzęże (szelki bezpieczeństwa)

Szelki bezpieczeństwa przeznaczone do prac na wysokości składają się z taśm oraz klamer regulacyjnych. Muszą być wykonane zgodnie z normą PN-EN-361. Określa ona wymagania dotyczące konstrukcji oraz badania szelek. Niedopuszczalne jest stosowanie innych uprzęży, np. wspinaczkowych. Szelki mają jeden lub dwa punkty służące do przypięcia systemu amortyzującego. Jeden umieszczony na plecach oraz drugi z przodu (w okolicach mostka). Zgodnie z normą, są one oznaczone literą A lub A/2 (gdzie dopiero połączenie dwóch połówek stanowi pełny punkt).

Szelki mogą być dodatkowo wyposażone w:

  • pas służący do pracy w podparciu (zgodny z PN-EN-358, posiadający dwie klamry na wysokości bioder) oraz
  • punkt do pracy technikami linowymi (zgodny z PN-EN-813, umieszczony w okolicach pępka). Do tych punktów nie wolno dopinać systemów mających na celu powstrzymanie upadku, a jedynie pracę w pozycji ustalonej.

 

Podsystemy łącząco- amortyzujące

  • Zatrzaśniki – zakręcane, automatyczne, dwuzapadkowe
  • Linki bezpieczeństwa – maksymalna długość linki razem z zatrzaśnikami i systemem amortyzującym nie może przekroczyć 2 m.
  • Amortyzatory – są dołączane do linek albo wykonane razem z nimi i rozszerzają możliwości użytkowania linek. Amortyzatory muszą spełniać wymagania normy PN-EN-355. Podczas powstrzymywania spadania amortyzator zmienia swoją długość. Zwiększa to długość potencjalnego upadku. To ważna informacja, o której należy pamiętać podczas doboru tego środka, jak i punktu zakotwienia dla niego. Amortyzator często łączy się z dwiema linkami bezpieczeństwa. Przepinając je naprzemiennie, to rozwiązanie zapewnia przypięcie zawsze do minimum jednego punktu.
  • Liny z urządzeniami samozaciskowymi:
    • jako urządzenia samozaciskowe z giętką prowadnicą – do pracy w pionie – wykonane zgodnie z normą PN-EN-353-2 lub
    • jako urządzenia ustalające pozycję – jako ograniczenie poruszania – wykonane zgodnie z normą PN-EN-358.
  • Urządzenia samohamowne

 

Punkty zakotwienia

Służą one do zamocowania w nich systemów łącząco- amortyzujących. Punkty te muszą być odpowiednio wytrzymałe. Mają one zapewnić nie tylko asekurację na miejscu pracy, ale też podczas dojścia do tego miejsca. Umieszcza się je nad głową pracownika tak, aby pracownik nie musiał oddalać się od niego z poziomie. Zapobiega to powstaniu efektu wahadła. Najprostszymi punktami kotwienia są elementy konstrukcji, które umożliwiają bezpośrednie dołączenie systemu łącząco- amortyzującego (np. rury rusztowań, grube zbrojenia). Norma PN-EN-795 określa wymagania urządzeń umożliwiających zakotwienie systemu i dzieli je na klasy:

  • Klasa A – stałe punkty zakotwienia przeznaczone do mocowania na ścianach, stropach, nadprożach
  • Klasa B – tymczasowe przenośne urządzenia do zakotwienia, np.: zaczepy taśmowe i linkowe, belki poprzeczne, trójnogi
  • Klasa C – urządzenia do zakotwienia z poziomą liną umożliwiające poruszanie wzdłuż lin. Klasa ta dzieli się na
    • systemy tymczasowe (np. rozpinane pomiędzy słupami) wykonane z lin lub taśm poliamidowych oraz
    • systemy stałe, wykonane z lin stalowych (montowane przeważnie na dachach budynków lub elewacjach).
  • Klasa D –  urządzenia do zakotwienia wykorzystujące poziome szyny. Bardzo rzadko stosowane.
  • Klasa E – bezwładne masy kotwiczące przeznaczone do użytku na powierzchniach poziomych. Stosowane niezwykle rzadko.

 

Podsumowanie

Prace na wysokości to prace szczególnie niebezpieczne. Każdy pracodawca musi określić gdzie w jego zakładzie takie prace występują oraz przemyśleć jakie zabezpieczenia zastosować, aby zapewnić maksymalny poziom bezpieczeństwa swoim pracownikom. Rozwiązania techniczne muszą mieć pierwszeństwo nad środkami ochrony indywidualnej. Prace na wysokości muszą być poprzedzone instruktażem oraz przebiegać pod bezpośrednim nadzorem osoby upoważnionej przez pracodawcę.

 

 

Podstawy prawne:

[1] Rozdział 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. 2003 nr 169 poz. 1650) z późn. zm.

[2] § 105 – 110 w/w

[3] § 15.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 2004 nr 180 poz. 1860) z późn. zm.

 

Follow Barbara Swoboda-Rozmus:

10 lat pracowałam w służbie BHP. Mam uprawnienia nauczyciela zawodu. Ale nie chcę uczyć w szkole według schematów. Chcę dzielić się z Wami moją wiedzą, po prostu, jak koleżanka po fachu.